SAHRA ÇÖLÜ (Dünya’nın En Büyük Çölü)

büyük sahra çölüSahra Çölü Hakkında Bilgi

Yaklaşık 9 milyon km2′lik yüzölçümüyle dünyanın en büyük çölüdir.

Kuzey Afrika’da, batıda Atlas Okyanusu’ndan başlayarak doğuda Kızıldeniz’e kadar 6.000 km’den fazla uzunluğu olan çöl, kuzeyde Akdeniz kıyı şeridi ve Atlas Dağları kenarından güneye Sudan bölgesi’ne kadar yaklaşık 2.000 km genişliğine ulaşır. Çöl, son 50 yıl içinde özellikle güney kenarından yaklaşık 650.000 km2 genişledi. Kuzeyde Atlas Dağları doğal bir engel oluşturduğu için genişleme daha çok güneye doğru gerçekleşti ve bazı yerlerde ilerleme hızı yılda 50 km’ye ulaştı. Denizden yüksekliği genelde 200-500 m olan olan Sahra, geniş havza ve kapalı çöküntü alanlarıyla bir yayla özelliği gösterir. Bu yaylanın iç kesiminde Hoggar (denizden 3.000 m yüksekliğe ulaşır) ve Tibesti denizden 3.400 m yüksekliği 1.800 m’ye varan dağlık bölgeler (İforasadrarı Air) katılır. Sahra’nın kuzeydoğusunu oluşturan Libya Çölü, güneye doğru yükselerek Cebey Üveynat’da 1.892 m’ye ulaşır. Bunun güneyinde, denizden yüksekliği 1.450 m’ye varan Ennedi dağlık bölgesi yer alır. Sahra, Nil Vadisi’nin doğusunda Arap ve Nübye çöllerinde 2.500 m’ye kadar yükselir ve sonra dik olarak Kızıldeniz’e iner. büyük sahra çölü2Çölün, dağlarda ve eşiklerde ortaya çıkan billurlu toprak altı, büyük ölçüde paleozikneozoik tortularla ve volkanik örtülerle kaplı olup, yer yer bazalt bacaları yükselir. Kaya döküntüleriyle kaplı yüzeyler (hamada), reg ya da şerir denilen çakıl çölleri, Sahra’nın genel görüntüsünü belirler. Rüzgarın vadilere taşıdığı kum kütleleri, geniş havzalarda rüzgarın etkisiyle büyük kumul alanlarına (erg. edeien) dönüşür. Kum çölleri Sahra yüzeyinin yaklaşık % 10′unu kaplar. Güney Sahra’da, passant rüzgarının yoğun etki alanında, kumun aşındırma etkisi özellikle büyüktür. Çoğunlukla ayaksız olan havza ve kapalı çöküntülerde (özellikle Kuzey Sahra’ da) tuzlu bataklıklar (ebha) ve bunların çevrelerinde tuzlu topraklar (şof) yaygındır.

büyük sahra çölü3Sahra iklimi yüksek ölçüde kuraklık gösterir (yıllık yağış ortalaması 100 mm’nin altında). Yazları gündüz ve gece arasında büyük farklılıklar gösteren (25-30°C) sıcaklık, ortalama 49°C, maksimum 50°C’ye kadar çıkar. Sahra’ da sıcak, çoğunlukla kumla yüklü, korkutucu fırtınalar (gibli, hamsin, samum; güney kenarında harmattan) eser. Yağmurlar kuzeyde kış yağmurları olarak, güneydeyse (Hoggar, Air, Tibesti) tropikal yaz yağmurları olarak da düşer. Sahra’dan doğmamakla birlikte yıl boyunca akan tek ırmak Nil’dir. Kısmen artezyen kuyularıyla çıkarılan ve 1.000 m kadar derinlikte bol miktarda zemin suyu vardır.

Sahranın yaklaşık 2 milyon olan nüfusunun % 60 kadarı yerleşik vaha köylülerinden, geri kalanı göçebeler ya da yan göçebelerden oluşur. Büyük yerleşme alanları özellikle Cezayir Sahrası’nın kuzey kıyısında (Beşar, Gardaya, Biskra, Uargla, Turgurt) kuruludur. Buradan Orta Sahra’nın dağlarına kadar oldukça çok sayıda dağınık biçimde vaha ve vaha kümeleri bulunurken, batıda ve Libya Çölü’nde geniş ıssız alanlar görülür.

büyük sahra çölü5Vahalarda hurmanın yanı sıra tahıl (darı, arpa, buğday), sebze ve meyve yetiştirilir. Deve kervanları, oto yollarının artmasıyla birlikte vadiler ve Sahra’nın kenar bölgeleriyle olan taşımacılık etkinliklerini büyük ölçüde yitirmişlerdir.

2,361 total views, 3 views today

Leave a Reply

Your email address will not be published. Required fields are marked *

You may use these HTML tags and attributes: <a href="" title=""> <abbr title=""> <acronym title=""> <b> <blockquote cite=""> <cite> <code> <del datetime=""> <em> <i> <q cite=""> <strike> <strong>